Je aquarium zag er vorige week nog helder uit en nu lijkt het wel erwtensoep. Je hebt water ververst, de verlichting korter gezet en toch blijft het water groen. Zoek je dan een uv-lamp aquarium waarmee je dit oplost, dan is de keuze groter dan je denkt.
Er zijn lampen die in een aparte unit zitten, vervangingslampen voor een bestaande unit en lampen die je in het water hangt. Ze lossen niet allemaal hetzelfde probleem op. Hieronder zie je per situatie welk type past, wat het kan doen en waar het tegenvalt.
Welke UV-lamp voor je aquarium past bij jouw situatie?
De snelste manier om te kiezen is beginnen bij je probleem en je huidige opstelling. Dit zijn de situaties die het vaakst voorkomen:
- Groen water, nog geen UV-unit: kies een complete sterilisatorlamp met timer. Je hoeft dan niets los te combineren en de lamp draait op vaste tijden.
- Je hebt al een UV-unit en de lamp is ongeveer een jaar oud: koop een vervangingslamp met exact hetzelfde vermogen en dezelfde fitting.
- Je hebt een kleine unit met een G5-fitting: een compacte UV-C lamp van 4 watt is dan de logische vervanger.
- Je wilt een lamp die in het water hangt: een dompellamp kan, maar vraagt extra aandacht voor veilig gebruik. Voor beginners werkt een gesloten unit beter, omdat de straling dan binnen de behuizing blijft.
- Je hebt een grote bak of vijverachtige opstelling met een bestaande 36 watt-lamp: dan koop je een vervangingslamp met datzelfde vermogen.
Voor de meeste beginners werkt een complete unit met timer het best, omdat je geen fitting hoeft uit te zoeken en de lamp niet 24 uur per dag hoeft te laten branden. Wie al een unit heeft, hoeft alleen de lamp te vervangen.
Wat een UV-lamp wel en niet oplost
Een UV-C lamp werkt op alles wat door de lamp heen stroomt. Zwevende algen, bacteriën en andere micro-organismen in het water kunnen door voldoende UV-C-straling worden geïnactiveerd. Gewone zwevende vuildeeltjes verwijder je met filtermateriaal. Daarom is een uv-lamp zo effectief tegen groen water, want dat bestaat uit zwevende algen.
Algen die op glas, hout of planten zitten, bereikt de lamp niet. Heb je last van draadalg, baardalg of bruine aanslag, dan helpt een UV-lamp nauwelijks. Daarvoor zoek je de oorzaak in licht en voedingsstoffen, zoals beschreven in algen in aquarium bestrijden.
Wist je dat?
UV-C is het stralingsgebied tussen 100 en 280 nanometer. Dat is precies het bereik dat micro-organismen beschadigt. Gewone aquariumverlichting zit in een heel ander gebied en doet hier niets aan.
Reken bij groen water op enkele dagen tot ongeveer een week voordat het water merkbaar helderder wordt. Blijft het daarna helder, dan kun je de lamp korter laten draaien of op een timer zetten. Haal je de lamp te vroeg weg, dan komen de algen terug zolang de oorzaak er nog is.
UV-lamp in het aquarium of een externe unit
Bij een externe unit stroomt het water door een gesloten behuizing met de lamp erin. De straling blijft binnen de behuizing en het water krijgt een vaste contacttijd. Dat is voor de meeste aquariumhouders de veiligste en meest voorspelbare keuze.
Een uv-lamp in het aquarium zelf hangt direct in het water. Dat is eenvoudig te plaatsen, maar het effect hangt af van de stroming rond de lamp. Water dat er snel langs gaat, krijgt weinig straling. Gebruik de dompellamp volgens de handleiding onder water in een afgeschermd compartiment, zodat de UV-C-straling geen mensen, vissen of planten bereikt.
Veiligheid van UV-C
Directe UV-C straling kan binnen seconden huid en ogen beschadigen. Gewone veiligheidsbrillen beschermen hier niet voldoende tegen. Laat een lamp daarom nooit branden buiten het water of buiten zijn behuizing, ook niet om even te testen. Fabrikanten van UV-C lampen waarschuwen hier uitdrukkelijk voor en schrijven gebruik in een afgesloten omgeving voor.
Tip
Haal altijd eerst de stekker uit het stopcontact voordat je een unit opent of een lamp wisselt. Een lamp die net uit is, kan nog warm zijn. Pak de nieuwe lamp bij de uiteinden vast, zodat er geen vingerafdrukken op het glas komen.
Vermogen en doorstroming bepalen
Een hoger vermogen is niet automatisch beter. Het gaat om de dosis: hoeveel straling het water krijgt tijdens de tijd dat het langs de lamp stroomt. Een lamp die bij 300 liter per uur goed werkt, doet bij 900 liter per uur veel minder, omdat het water drie keer zo snel passeert.
Kijk daarom in de gegevens van de unit naar de aanbevolen doorstroming en het aquariumvolume. Een fabrikant van aquariumproducten adviseert zelfs de pomp precies af te stemmen op de maat van de unit. Past je filterdebiet er niet bij, dan kun je de unit beter op een aparte, langzamere stroom aansluiten.
Zo ga je te werk bij een nieuwe unit:
- Noteer het aquariumvolume in liters en de doorstroming van je filter in liters per uur.
- Vergelijk die met de aanbevolen waarden van de unit die je overweegt.
- Plaats de unit na het filter, zodat het water al grotendeels van vuil is bevrijd.
- Laat de lamp de eerste dagen op een timer draaien, bijvoorbeeld 8 tot 12 uur per dag, en controleer het water.
Plaats je de unit na het filter, dan blijft het kwartsglas rond de lamp langer schoon. Maak ook het filter zelf op tijd schoon, zoals uitgelegd in aquariumfilter schoonmaken zonder je bacteriën te doden.
Valkuilen die tegenvallen
De eerste valkuil is verwachten dat UV-licht alle algenproblemen oplost. Dat is niet zo: het werkt alleen op wat zweeft. Wie draadalg heeft en een lamp koopt, is geld kwijt en houdt het probleem.
De tweede valkuil is een vuil kwartsglas. Aanslag op het glas rond de lamp vermindert de straling die het water bereikt. Fabrikanten raden aan zo'n glas ongeveer twee keer per jaar schoon te maken.
De derde is dat UV-C ook nuttig spul in het water kan aantasten. Zweefbacteriën gaan eraan, al blijven bacteriën die in het filtermateriaal zitten grotendeels buiten bereik. Medicijnen en sommige toevoegingen kunnen echter door UV worden afgebroken. Zet de lamp daarom uit tijdens een kuur en lees de bijsluiter van wat je gebruikt. Meer over het voorkomen van problemen lees je in aquariumziektes voorkomen.
Heb je garnalen of andere gevoelige dieren, check dan vooraf de gegevens van de fabrikant. Een gesloten unit houdt de straling uit je bak, maar het water dat de unit verlaat is niet meer hetzelfde als dat wat erin ging.
Onderhoud en vervanging van de lamp
Een UV-lamp blijft branden maar verliest langzaam kracht. Datasheets van fabrikanten noemen voor veelgebruikte UV-C lampen een nominale levensduur van ongeveer 9.000 branduren, met ongeveer 20 procent minder uitgangsvermogen aan het eind. Bij een lamp die dag en nacht brandt, is dat ruim twaalf maanden.
Laat je de lamp met een timer 10 uur per dag draaien, dan kom je op 3.650 branduren per jaar. Het duurt dan bijna 2,5 jaar voor je de 9.000 uur haalt. Reken toch niet op zo'n lange periode: zet de vervangingsdatum in je agenda en houd de brandtijd bij.
- Elke maand: controleer of het water helder blijft en de unit niet lekt.
- Twee keer per jaar: maak het kwartsglas schoon en controleer de afdichtingen.
- Bij het bereiken van de levensduur: vervang de lamp, ook als hij nog brandt. Het licht kan er goed uitzien terwijl de UV-output al is gezakt.
Kort samengevat
Een UV-lamp werkt alleen tegen zwevende algen en kiemen, niet tegen algen op glas, hout of planten. Voor beginners met groen water werkt een complete unit met timer het best, omdat je geen fitting hoeft uit te zoeken. Heb je al een unit, koop dan een vervangingslamp met hetzelfde vermogen en dezelfde fitting. De vervangingstermijn verschilt per lamp. De genoemde Philips 4W-lamp heeft een nominale levensduur van 6.000 branduren, ongeveer acht maanden bij continu gebruik. Volg de vervangingstermijn van de fabrikant. Laat UV-C nooit branden buiten het water of de behuizing, want het beschadigt ogen en huid.
Marcel KuperusOprichter & Hoofdredacteur bij Aquariumwereld. Onafhankelijk advies over aquaria en aquariumbenodigdheden, gebaseerd op specificaties, prijzen en ervaringen van gebruikers.
