Je hebt net een nieuwe LED-balk boven het aquarium gehangen. Acht uur aan, klaar, denk je. Twee weken later zit het glas vol groene waas en groeien de planten alle kanten op, behalve de kant die je wil.
Lichtduur en lichthoeveelheid zijn de twee knoppen waar de meeste aquariumhouders blind aan draaien. Te veel licht en je vecht tegen algen. Te weinig en je planten verhongeren langzaam. Hieronder staat wat werkt, per situatie.
Waarom lichtduur belangrijker is dan de meeste mensen denken
Planten hebben licht nodig om te fotosynthetiseren, maar algen ook. Het verschil zit in de balans. Planten die genoeg voedingsstoffen en CO2 hebben, gebruiken het licht snel op. Blijft er licht over na wat de planten kunnen verwerken, dan grijpen algen hun kans.
Dat is de reden dat "meer licht is beter" niet klopt. Een bak met 10 uur fel licht en te weinig plantenvoeding krijgt sneller algen dan een bak met 6 uur gematigd licht en een goede CO2-verdeling.
Wist je dat?
Aquariumplanten hebben net als landplanten een donkerperiode nodig om te herstellen. Zonder pauze in de fotosynthese raken planten juist minder efficiënt, niet meer.
Hoeveel uur per dag: de vuistregel
Voor de meeste aquaria geldt: 6 tot 8 uur per dag. Dat is genoeg voor gezonde plantengroei en kort genoeg om algen geen kans te geven.
- Bak zonder planten (alleen vissen of decoratie): 6 uur is ruim voldoende. Het licht is dan puur voor het zicht, niet voor groei.
- Lage-licht planten (javamos, anubias, javavaren): 6-7 uur.
- Middelmatig veeleisende planten (cryptocoryne, echinodorus): 7-8 uur.
- Aquascapes met CO2-injectie en hoge-licht planten: 8-9 uur, maar dan moet CO2 en bemesting kloppen.
Nooit meer dan 10 uur, ook niet bij een goed draaiende bak. Boven de 10 uur neemt het risico op algen sterk toe, zonder dat planten er merkbaar sneller van groeien.
De siësta-methode tegen algen
Twijfel je of je bak te veel licht krijgt, splits de lichtperiode dan in tweeën. Bijvoorbeeld 3 uur licht, dan 3-4 uur pauze, dan nog 3-4 uur licht. Totaal 6-8 uur licht, maar met een onderbreking in het midden van de dag.
Deze aanpak werkt goed bij bakken die al met lichte algengroei kampen. De pauze onderbreekt de energieopbouw waar algen van profiteren, terwijl planten de twee lichtblokken prima aankunnen.
Tip
Stel de lichtduur in met een tijdklok of de timer-functie van je LED-unit. Handmatig aan- en uitzetten loop je gegarandeerd een keer mis, en juist consistentie voorkomt algenproblemen.
Hoeveel lumen of watt heb je nodig
Lumen is lastiger dan lichtduur, omdat fabrikanten geen eenduidige standaard gebruiken. Een grove vuistregel voor LED-verlichting: 20 tot 40 lumen per liter aquariumwater voor een gemiddeld beplant aquarium.
| Type aquarium |
Lumen per liter |
Voorbeeld: 100 liter bak |
| Alleen vissen, geen planten |
10-15 |
1.000-1.500 lumen |
| Lage-licht planten |
15-25 |
1.500-2.500 lumen |
| Gemiddeld beplant, geen CO2 |
25-35 |
2.500-3.500 lumen |
| Aquascape met CO2-injectie |
40-60+ |
4.000-6.000+ lumen |
Bij oude armaturen met TL-buizen rekende iedereen in watt per liter, met 0,5 tot 1 watt per liter als richtlijn. Bij LED klopt die vergelijking niet meer, omdat LED veel efficiënter licht per watt levert. Kijk dus altijd naar lumen of PAR-waarde, niet naar watt, als je een LED-set vergelijkt met een oude buis.
Diepte van het aquarium telt mee
Een hoge bak van 60 centimeter diep heeft meer lumen nodig dan een lage bak van 30 centimeter, ook bij hetzelfde volume. Licht verliest intensiteit naarmate het dieper het water in gaat. Voor bakken dieper dan 50 centimeter reken je 20 tot 30 procent extra lumen bovenop de tabel hierboven.
Wat er misgaat als je het verkeerd instelt
De meest gemaakte fout: te veel uren licht in de hoop dat planten sneller groeien. Dat werkt averechts. Planten hebben een maximum aan licht dat ze kunnen verwerken, en alles daarboven gaat naar algen.
De tweede fout: het licht wisselend inschakelen, de ene dag 5 uur, de andere dag 9 uur, afhankelijk van wanneer je thuis bent. Planten en algen reageren allebei op consistentie. Een wisselend schema geeft algen juist meer kans, omdat planten zich niet kunnen instellen op een vast ritme.
Een derde valkuil: felle verlichting kopen zonder CO2 of extra voeding erbij te regelen. Hoge-licht LED-sets zien er indrukwekkend uit in de winkel, maar zonder CO2-systeem eronder werk je een algenprobleem in de hand in plaats van een aquascape.
Tip
Zie je de eerste groene waas op het glas ontstaan, verkort dan eerst de lichtduur met een uur voordat je naar chemische middelen grijpt. Vaak lost dat het probleem al op.
Verschillende lichtbehoeften per type bewoner
Niet elk aquarium heeft dezelfde lichtbehoefte. Een bak met schuwe vissen zoals discusvissen, of met veel schuilplekken, vraagt om gedimd licht: dat is prettiger voor de vissen en voorkomt stress. Een garnalenbak kan juist prima tegen wat feller licht, zolang er genoeg beschutting is.
Voor een aquarium met alleen decoratie en geen levende planten, bijvoorbeeld met een opvallend ornament als centerpiece, is de lichtkeuze vooral esthetisch. Een felle spot boven een prehistorisch decoratiestuk zoals een dinoschedel accentueert de details, zonder dat je rekening hoeft te houden met plantenbehoefte.
Nachtverlichting: wel of niet
Sommige LED-sets hebben een blauwe maanlichtstand voor 's avonds. Dat is puur voor de kijkervaring en heeft geen effect op planten. Laat deze stand niet de hele nacht aan als vervanging van complete duisternis. Vissen en planten hebben allebei echte duisternis nodig om te rusten.
Stappenplan om je lichtschema in te stellen
- Bepaal je type bak: alleen vissen, lage-licht planten, of een volledige aquascape met CO2.
- Start met 6 uur per dag, ongeacht het type, en bouw dit in de eerste twee weken op naar de aanbevolen duur uit de tabel.
- Stel een timer in zodat het schema elke dag identiek is.
- Controleer na twee weken of er algengroei zit op het glas of op de bladeren.
- Zie je algen ontstaan, verkort de lichtduur met een uur en probeer eventueel de siësta-methode.
- Zie je juist trage plantengroei zonder algen, verleng dan met een half uur en herhaal na twee weken.
Kort samengevat
De meeste aquaria draaien goed op 6 tot 8 uur licht per dag, met 20 tot 40 lumen per liter als richtlijn voor beplante bakken. Consistentie in het schema voorkomt meer algenproblemen dan welk product dan ook. Twijfel je, begin dan aan de lage kant en bouw rustig op.
Marcel Kuperus
Oprichter & Hoofdredacteur bij Aquariumwereld. Onafhankelijk advies over aquaria en aquariumbenodigdheden, gebaseerd op specificaties, prijzen en ervaringen van gebruikers.
