Je hebt net een aquarium ingericht, de planten staan erin, de vissen zwemmen rond. Na een paar dagen zie je het al: een waas op het wateroppervlak, wat troebelheid in de hoeken, en de vissen hangen stilletjes bij de bodem. Vaak is dat geen ziekte en geen verkeerd voer. Het is gewoon te weinig beweging in het water.
Een aquarium pomp lost dat op. Niet als extra accessoire, maar als basisonderdeel van elk aquarium dat groter is dan een paar liter. Wat een pomp doet, welke types er zijn en wat je concreet nodig hebt voor jouw bak: dat lees je hieronder.
Waarom een aquarium eigenlijk een pomp nodig heeft
Stilstaand water is dood water. Zonder beweging zakt zuurstof niet goed het water in, verzamelt afvalgas zich op de bodem en ontstaan er dode hoeken waar vuil blijft liggen. Vissen ademen zuurstof uit het water via hun kieuwen, net zoals jij lucht ademt. Is er te weinig zuurstof opgelost, dan hangen ze naar adem happend aan het oppervlak.
Een pomp doet twee dingen tegelijk: hij verplaatst water (circulatie) en hij brengt vaak ook lucht in het water (beluchting). Beide processen zorgen voor voldoende opgeloste zuurstof en voor een gelijkmatige verspreiding van warmte en voedingsstoffen door de hele bak.
Zuurstof lost vooral op aan het wateroppervlak, waar lucht en water elkaar raken. Hoe meer beweging daar is, hoe meer zuurstof erin komt. Een volledig stilstaand oppervlak neemt nauwelijks zuurstof op, ook al lijkt het water helder.
De twee hoofdtypes: circulatiepompen en luchtpompen
Aquarium pompen zijn grofweg in twee categorieën te verdelen. Ze lijken op elkaar, maar doen niet hetzelfde.
Circulatiepompen (stromingspompen)
Deze pompen zitten onder water en verplaatsen grote hoeveelheden water rond in de bak. Ze zorgen voor stroming, wat vooral belangrijk is in bakken met veel planten, koraal of vissen die van stroming houden, zoals bepaalde cichliden en zeewatervissen. Een filterpomp valt hier ook onder: die trekt water door het filtermateriaal en pompt het schoon weer terug.
Luchtpompen
Een luchtpomp staat buiten het aquarium en blaast via een slangetje lucht naar een luchtsteen of uitstroompunt onder water. De opborrelende luchtbellen zorgen voor beweging aan het oppervlak en dus voor extra zuurstofopname. Luchtpompen zijn ook de motor achter sponsfilters en airlift-systemen, veel gebruikt in kweekbakken en quarantainebakken.
Voor de meeste standaard zoetwateraquaria (60 tot 200 liter) heb je vaak alleen een goede filterpomp nodig. Pas bij dichtbevolkte bakken, warme zomers of aquascapes met veel CO2 wordt een aparte luchtpomp echt de moeite waard.
Wat kost een aquarium pomp
Reken bij aanschaf altijd door hoeveel liter per uur de pomp verplaatst. Vuistregel: laat het volledige aquariumvolume minimaal 3 tot 4 keer per uur rondgaan. Voor een bak van 100 liter zoek je dus een pomp met minstens 300 tot 400 liter per uur capaciteit.
| Type pomp | Geschikt voor | Richtprijs |
|---|---|---|
| Kleine luchtpomp (enkel uitgang) | Bakken tot 60 liter, sponsfilters, quarantaine | €8 - €20 |
| Luchtpomp met meerdere uitgangen | Meerdere bakken of extra beluchtingspunten | €20 - €45 |
| Ingebouwde filterpomp | Standaard aquaria 60-200 liter | €15 - €60 (vaak inbegrepen bij filter) |
| Losse circulatiepomp / wavemaker | Grote bakken, zeeaquaria, cichlidenbakken | €30 - €150 |
Stroomverbruik is een punt dat vaak wordt vergeten. Een kleine luchtpomp trekt zo'n 2 tot 5 watt, wat neerkomt op een paar euro per jaar. Grotere circulatiepompen trekken 10 tot 30 watt en lopen 24 uur per dag door, dus dat telt op. Reken voor een gemiddelde filterpomp op ongeveer €10 tot €25 aan stroomkosten per jaar.
Per situatie: welke pomp past bij jouw aquarium
Startersbak (tot 60 liter)
Een filterpomp die standaard bij je filter zit, is meestal genoeg. Alleen bij veel vissen of warme zomerdagen is een aparte luchtsteen met kleine luchtpomp een goedkope toevoeging.
Plantenbak of aquascape
Hier wil je juist geen te felle stroming, want dat waait CO2 en meststoffen te snel weg voordat planten het kunnen opnemen. Een filterpomp met instelbare uitstroom, eventueel gecombineerd met een spraybar om de stroming te verdelen, werkt beter dan een aparte krachtige circulatiepomp.
Cichlidenbak of zeewateraquarium
Deze vissen en koralen zijn gewend aan flinke stroming. Een losse circulatiepomp of wavemaker naast de filterpomp zorgt voor de beweging die ze nodig hebben, en voorkomt dat vuil zich ophoopt in hoeken.
Kweekbak of quarantainebak
Hier is minimale, zachte stroming juist gewenst, zeker bij jonge visjes. Een sponsfilter op luchtpomp is de standaardkeuze: zacht, betrouwbaar en makkelijk schoon te maken.
Wat er vaak misgaat
Een te grote pomp is net zo'n probleem als een te kleine. Te veel stroming stresst vissen, waait planten los uit de bodem en jaagt jonge visjes voortdurend rond. Vooral in kleinere bakken zie je dit vaak: een pomp die eigenlijk voor het dubbele volume bedoeld was, en vissen die de hele dag tegen de stroom in zwemmen.
Een tweede veelgemaakte fout is de luchtpomp te dicht bij of onder het aquarium plaatsen zonder terugslagklep. Bij stroomuitval kan water via de slang terug de pomp in lopen en die beschadigen, of erger nog, over de vloer lopen. Een terugslagklepje van een paar euro voorkomt dit.
Ook onderschat: geluid. Sommige goedkope luchtpompen brommen hoorbaar, vooral als ze op een harde ondergrond staan. Zet een pomp altijd op een stukje foam of rubber, dat scheelt merkbaar in trilgeluid.
Bij warm zomerweer daalt de zuurstofopname in water juist doordat warm water minder zuurstof kan vasthouden dan koud water. Precies op de dagen dat het buiten warm is, heeft je aquarium dus extra beluchting nodig, ook al lijkt alles verder normaal.
Onderhoud: pompen gaan niet vanzelf lang mee
Een filterpomp raakt na verloop van tijd verstopt met slib en algen op de rotor. Dat merk je aan een zachter geluid en minder doorstroming. Haal de pomp elke 4 tot 6 weken uit elkaar en spoel de rotor en het kamertje schoon met lauw water, geen zeep of schoonmaakmiddel.
Luchtstenen slibben juist van binnen dicht. Waar een nieuwe luchtsteen fijne belletjes geeft, worden die na een paar maanden grover en minder talrijk. Een luchtsteen kost een paar euro en is goedkoper om te vervangen dan om schoon te maken.
Wil je meteen ook de waterkwaliteit rond je pomp en filter in de gaten houden, dan is een testset geen overbodige luxe. Waterbehandeling aquarium: welke testsets en chemicaliën je echt nodig hebt laat zien wat je daarvoor nodig hebt. Bij verhoogde ammoniak of nitriet helpt een product als Nitrivec 250 ml van Sera om de waterkwaliteit weer op orde te brengen, terwijl je filter en pomp hun werk doen.
Pomp en filter: hoe dit samenhangt
De meeste aquaria gebruiken één pomp voor twee taken tegelijk: water door het filter trekken én circulatie geven aan de bak. Daarom is de keuze van je filter direct gekoppeld aan de pompcapaciteit die je nodig hebt. Een filter dat te zwak gedimensioneerd is voor je bakgrootte, geeft ook te weinig circulatie, hoe goed de pomp zelf ook is.
Twijfel je nog over welk filter bij jouw aquarium past, kijk dan naar De beste aquariumfilter: Juwel, Eheim en Fluval vergelijken voor een overzicht per merk en bakgrootte.
Stappenplan: de juiste pomp kiezen
- Bepaal het volume van je aquarium in liters.
- Vermenigvuldig dat met 3 tot 4 voor de minimale doorstroomcapaciteit per uur.
- Kijk of je filter al een pomp met voldoende capaciteit heeft, of dat je een losse pomp nodig hebt.
- Kies voor plantenbakken een instelbare, zachtere stroming. Kies voor cichliden of zeewater een krachtigere circulatiepomp.
- Zet een terugslagklep tussen luchtpomp en slang als je met een luchtpomp werkt.
- Plaats de pomp op een trillingsdempend oppervlak.
- Plan onderhoud elke 4 tot 6 weken in je agenda.
Bezig met een compleet nieuw aquarium en nog niet zeker welke basisuitrusting je nodig hebt? Bekijk Aquarium starterset: welke basis heb je nodig? voor een compleet overzicht, inclusief pomp, filter en verlichting.
Wanneer je beter géén extra pomp toevoegt
Niet elk aquarium wordt beter van meer stroming. Bettabakken, garnalenbakken en bakken met langzame zwemmers zoals veel labyrintvissen hebben juist baat bij rustig water. Voeg je daar zomaar een extra circulatiepomp toe, dan jaag je de bewoners onnodig op en verstoor je het evenwicht dat er al was. Check eerst welke stroming jouw vissoort van nature gewend is, voordat je iets toevoegt.
Een aquarium pomp zorgt voor zuurstof, circulatie en een gezonde waterkwaliteit. Reken op 3 tot 4 keer het bakvolume aan doorstroming per uur, kies zachtere stroming voor plantenbakken en garnalen, en krachtigere voor cichliden of zeewater. Onderhoud de pomp elke 4 tot 6 weken en gebruik een terugslagklep bij een luchtpomp om schade bij stroomuitval te voorkomen.
